اگر بخواهیم خیلی کوتاه جواب بدهیم، عایق کاری و آب بندی روف گاردن از مهم ترین مراحل اجرای آن است و نباید بعد از طراحی ظاهری به آن توجه کرد. نفوذ آب به لایه های زیرین می تواند به مرور باعث آسیب به سقف، سازه، تأسیسات و پوشش های داخلی ساختمان شود. به همین دلیل، پیش از اجرای خاک، کف سازی، فلاورباکس و فضای سبز باید وضعیت سطح بام بررسی و سیستم مناسب عایق کاری و آب بندی اجرا شود.
در پروژه هایی که توسط مجموعه هایی مانند ارم تهران طراحی و اجرا می شوند، عایق کاری را باید بخشی از زیرسازی اصولی فضای سبز پشت بام در نظر گرفت، نه یک مرحله فرعی. انتخاب روش عایق کاری، آماده سازی سطح، توجه به شیب بندی و اجرای صحیح جزئیات آب بندی در محل هایی مانند کف شورها، درزها و محل اتصال دیوار و کف، همگی در جلوگیری از نفوذ رطوبت نقش دارند.
روف گاردن برخلاف یک بام معمولی، چندین لایه مختلف دارد. خاک، گیاهان، کف سازی، فلاورباکس، مسیرهای رفت وآمد و تجهیزات مختلف همگی می توانند روی بام قرار بگیرند. از طرف دیگر، آبیاری مداوم گیاهان و بارندگی باعث می شود سطح بام بیشتر از یک پشت بام معمولی با رطوبت در تماس باشد.
بنابراین اگر لایه آب بندی به درستی طراحی نشده باشد، آب می تواند از کوچک ترین ترک یا نقطه ضعف عبور کرده و وارد لایه های زیرین شود. مشکل اینجاست که محل دقیق نفوذ آب همیشه به سادگی قابل تشخیص نیست و ممکن است رطوبت در لایه های مختلف حرکت کند.
به همین دلیل آب بندی باید پیش از اجرای بخش های نهایی فضای سبز انجام شود. دسترسی به لایه های زیرین بعد از تکمیل پروژه بسیار دشوارتر است و تعمیر یک مشکل آب بندی در چنین شرایطی می تواند نیازمند باز کردن بخشی از کف یا جابه جایی عناصر فضای سبز باشد.
عایق کاری روف گاردن یک فرآیند یک مرحله ای نیست. بسته به وضعیت بام، نوع سازه، سیستم انتخابی و طراحی نهایی پروژه، مراحل می توانند متفاوت باشند؛ اما معمولاً چند مرحله اصلی باید مورد توجه قرار بگیرد.
۱. بررسی وضعیت بام
قبل از هر اقدامی باید سطح بام بررسی شود. ترک ها، آسیب های موجود، وضعیت کف سازی، شیب بام و نقاطی که احتمال تجمع آب دارند باید مشخص شوند.
۲. آماده سازی سطح
سطح بام باید برای اجرای سیستم آب بندی آماده شود. وجود گردوغبار، آلودگی، مصالح سست یا بخش های آسیب دیده می تواند روی عملکرد لایه عایق تأثیر بگذارد.
در این مرحله سطح برای اجرای لایه های بعدی آماده شود.
۳. اجرای سیستم عایق کاری
با توجه به شرایط پروژه می توان از سیستم های مختلف عایق رطوبتی استفاده کرد. انتخاب سیستم باید بر اساس شرایط واقعی بام و لایه های طراحی شده انجام شود و نمی توان یک روش را برای تمام پروژه ها مناسب دانست.
۴. آب بندی نقاط حساس
یکی از مهم ترین بخش ها، توجه به نقاطی است که احتمال نفوذ آب در آنها بیشتر است؛ از جمله:
گاهی یک سیستم عایق مناسب به دلیل اجرای ضعیف در همین نقاط با مشکل مواجه می شود.
۵. تست و بررسی نهایی
پس از اجرای آب بندی باید عملکرد سیستم بررسی شود. این کار کمک می کند قبل از پوشاندن لایه های عایق، ایرادات احتمالی شناسایی و اصلاح شوند.
در هر دو حالت هدف اصلی جلوگیری از نفوذ آب است، اما شرایط اجرایی یکسان نیست. در روف گاردن علاوه بر بارندگی، آبیاری گیاهان و وجود بستر کاشت نیز باید در نظر گرفته شود.
همچنین وزن لایه های مختلف، نحوه زهکشی و محل قرارگیری تجهیزات باید هنگام طراحی سیستم آب بندی بررسی شود.
|
عامل |
بام معمولی |
روف گاردن |
|
تماس با آب |
بیشتر ناشی از بارندگی |
بارندگی + آبیاری |
|
لایه های روی بام |
معمولاً محدودتر |
چندلایه و متنوع |
|
بستر کاشت |
معمولاً ندارد |
ممکن است داشته باشد |
|
سیستم زهکشی |
اهمیت دارد |
اهمیت بسیار بالا دارد |
|
دسترسی برای تعمیر |
معمولاً ساده تر |
ممکن است دشوارتر باشد |
|
حساسیت آب بندی |
بالا |
بسیار بالا |
|
وزن واردشده به بام |
معمولاً کمتر |
وابسته به طراحی و نوع فضای سبز |
بنابراین نمی توان بدون بررسی شرایط پروژه، عایق کاری یک پشت بام معمولی را عیناً برای فضای سبز پشت بام اجرا کرد.
نادیده گرفتن آب بندی ممکن است در ابتدا مشکل خاصی ایجاد نکند. حتی ممکن است فضای سبز برای مدتی کاملاً سالم و زیبا به نظر برسد. اما آسیب های ناشی از رطوبت در روف گاردن کوچک به مرور ظاهر می شوند.
از اولین نشانه ها می تواند ایجاد نم یا لکه های رطوبت در سقف طبقات زیرین باشد. مراحل بعدی، نفوذ آب می تواند به پوشش های داخلی، گچ، رنگ و بخش هایی از تأسیسات آسیب بزند.
از طرف دیگر، اگر آب در لایه های زیرین بام باقی بماند، تشخیص منبع اصلی مشکل دشوارتر می شود. به همین دلیل پیشگیری از نفوذ آب معمولاً اهمیت بیشتری از تعمیر خسارت پس از اجرای کامل فضای سبز دارد.
عایق کاری و شیب بندی را نمی توان جدا از یکدیگر بررسی کرد. حتی بهترین سیستم آب بندی نیز نباید مجبور باشد حجم زیادی از آب را برای مدت طولانی روی سطح بام نگه دارد.
شیب بندی مناسب کمک می کند آب به سمت مسیرهای خروجی هدایت شود و احتمال تشکیل آب راکد کاهش پیدا کند.
به همین دلیل محل کف شورها، مسیر حرکت آب و ترازهای مختلف باید از همان مرحله طراحی مشخص شوند. اگر این موضوع بعد از اجرای کف سازی یا فضای سبز بررسی شود، اصلاح آن می تواند بسیار دشوار باشد.
زهکشی مناسب مکمل آب بندی است. وظیفه آب بندی جلوگیری از عبور آب به لایه های زیرین است و سیستم زهکشی کمک می کند آب اضافی از محدوده مورد نظر خارج شود.
در فضای سبز پشت بام، وجود خاک و بستر کاشت باعث می شود مدیریت آب اهمیت بیشتری پیدا کند. آب اضافی باید مسیر مشخصی برای خروج داشته باشد تا در لایه های مختلف جمع نشود.
یک سیستم مناسب باید بتواند بین آبیاری، بارندگی، زهکشی و محافظت از لایه عایق تعادل ایجاد کند.
انتخاب عایق نباید صرفاً بر اساس قیمت یا یک توصیه عمومی انجام شود. چند عامل مهم باید در زمان طراحی بررسی شوند:
نوع بام و سازه
ساختار بام و شرایط موجود می تواند روی روش اجرای عایق تأثیر داشته باشد.
شرایط آب وهوایی
میزان بارندگی، تغییرات دمایی و شرایط اقلیمی محل اجرای پروژه باید در انتخاب سیستم در نظر گرفته شود.
نوع فضای سبز
روف گاردن گسترده، فضای سبز با فلاورباکس یا طراحی هایی که بستر کاشت بیشتری دارند، نیازهای یکسانی ندارند.
میزان دسترسی برای تعمیر
در طراحی باید تا حد امکان دسترسی به بخش های مهم سیستم برای بازرسی و نگهداری در نظر گرفته شود.
سیستم زهکشی
عایق کاری بدون توجه به نحوه خروج آب، یک راهکار کامل محسوب نمی شود.
برخی اشتباهات در زمان اجرای پروژه می توانند احتمال ایجاد مشکل را افزایش دهند.
اولین اشتباه، اجرای فضای سبز قبل از تکمیل زیرسازی است. وقتی لایه های نهایی خیلی زود اجرا شوند، دسترسی به سطح زیرین برای اصلاح مشکلات دشوار خواهد شد.
اشتباه دوم، بی توجهی به نقاط جزئی است. ممکن است بخش اصلی سطح بام به خوبی عایق شود، اما اطراف کف شور یا محل عبور تأسیسات به درستی آب بندی نشود.
اشتباه سوم، نادیده گرفتن شیب بندی است. جمع شدن آب روی سطح می تواند فشار بیشتری به سیستم آب بندی وارد کند.
اشتباه چهارم، انتخاب روش صرفاً بر اساس هزینه اولیه است. هزینه اجرای یک سیستم تنها معیار تصمیم گیری نیست و دوام، شرایط پروژه، روش اجرا و قابلیت نگهداری نیز باید بررسی شوند.
اشتباه پنجم، حذف تست های لازم قبل از پوشاندن لایه عایق است. اگر ایرادی وجود داشته باشد، بهتر است در همان مرحله شناسایی شود.
در بعضی شرایط امکان تعمیر یا اجرای مجدد آب بندی وجود دارد، اما معمولاً کار بسیار پیچیده تر می شود. اگر محل نشتی زیر کف سازی، خاک یا فلاورباکس باشد، ابتدا باید بخش هایی از عناصر اجراشده باز شوند تا دسترسی به لایه زیرین ایجاد شود.
به همین دلیل، آب بندی باید قبل از تکمیل لایه های نهایی فضای سبز به شکل اصولی بررسی و اجرا شود.
البته اگر نشتی ایجاد شده باشد، اولین قدم پیدا کردن منبع واقعی آن است. مشاهده نم در یک نقطه لزوماً به این معنی نیست که محل نفوذ آب دقیقاً همان نقطه است.
|
مرحله |
موردی که باید بررسی شود |
|
بررسی اولیه |
شناسایی ترک ها و آسیب های بام |
|
آماده سازی |
پاک سازی و ترمیم سطح |
|
عایق کاری |
انتخاب سیستم متناسب با پروژه |
|
جزئیات اجرایی |
آب بندی گوشه ها، درزها و اتصالات |
|
کف شورها |
بررسی مسیر خروج آب |
|
شیب بندی |
جلوگیری از تجمع آب |
|
زهکشی |
هدایت آب اضافی |
|
تست |
بررسی عملکرد آب بندی |
|
اجرای لایه های نهایی |
پس از اطمینان از سلامت زیرسازی |
|
نگهداری |
بازدید دوره ای و بررسی نقاط حساس |
یک روف گاردن موفق فقط به انتخاب گیاه، مبلمان یا کف سازی زیبا محدود نمی شود. تمام اجزای پروژه باید در کنار یکدیگر طراحی شوند.
برای مثال، محل فلاورباکس باید با مسیرهای عبور آب و تأسیسات هماهنگ باشد. وزن بستر کاشت باید در طراحی سازه ای لحاظ شود و مسیر زهکشی نیز نباید با عناصر فضای سبز مسدود شود.
به همین دلیل همکاری با یک مجموعه متخصص در طراحی و اجرای فضای سبز می تواند باعث شود این جزئیات از ابتدای پروژه دیده شوند. ارم تهران در زمینه طراحی و اجرای روف گاردن و فضای سبز فعالیت می کند و می تواند طراحی فضای سبز را در کنار الزامات اجرایی پروژه بررسی کند.
حتی اگر عایق کاری در زمان اجرا به شکل صحیح انجام شده باشد، نگهداری همچنان اهمیت دارد. تغییرات دمایی، جابه جایی برخی عناصر، گرفتگی مسیرهای خروج آب یا آسیب های مکانیکی ممکن است در طول زمان ایجاد شوند.
بهتر است به صورت دوره ای موارد زیر بررسی شوند:
این بررسی ها می توانند کمک کنند مشکلات کوچک قبل از تبدیل شدن به خرابی گسترده شناسایی شوند.
خیر. آب بندی اصولی علاوه بر جلوگیری از نشتی، بخشی از حفاظت کلی ساختمان محسوب می شود. وقتی رطوبت به لایه های زیرین نفوذ نکند، احتمال آسیب دیدن بخش های مختلف بام نیز کاهش پیدا می کند.
از طرف دیگر، داشتن یک زیرسازی مناسب باعث می شود نگهداری فضای سبز در طول زمان ساده تر باشد. بنابراین آب بندی را بهتر است به عنوان یکی از اجزای اصلی طراحی روف گاردن در نظر گرفت، نه هزینه ای جداگانه که صرفاً برای جلوگیری از چکه کردن آب انجام می شود.
عایق کاری و آب بندی، پایه ای مهم برای اجرای یک روف گاردن بادوام هستند. وجود گیاهان، خاک، سیستم آبیاری و لایه های مختلف باعث می شود مدیریت رطوبت در چنین پروژه ای حساس تر از یک بام معمولی باشد.
اجرای صحیح عایق، توجه به شیب بندی، طراحی زهکشی، آب بندی نقاط حساس و انجام بررسی های لازم پیش از پوشاندن لایه های نهایی، از مهم ترین اقداماتی هستند که باید در پروژه در نظر گرفته شوند.
اگر هدف ایجاد فضای سبزی زیبا و ماندگار روی پشت بام است، نباید زیرسازی و آب بندی را به مراحل پایانی موکول کرد. طراحی اصولی از ابتدا باعث می شود هم ظاهر نهایی بهتر باشد و هم احتمال هزینه های سنگین برای تعمیرات آینده کاهش پیدا کند.
